96
(Một bài dài sau buổi suy ngẫm)
“Lười thì dùng AI, nhưng muốn tối ưu thực sự, đôi khi phải chịu khó dừng lại và đối thoại với chính mình.”
I. KHI TA BỊ NGỘP TRONG THÔNG TIN
Thử tưởng tượng một ngày của bạn bắt đầu với hàng loạt thông báo về:
– Công cụ AI mới phải dùng ngay
– Câu lệnh prompt “thần thánh” ai cũng share
– Bài viết về cách AI sẽ thay đổi công việc
– Khóa học, workshop…
Giữa cơn lốc thông tin ấy, bạn có dừng lại để tự hỏi không?
– Tôi thực sự cần gì?
– Mục tiêu thực sự của tôi là gì?
– Vấn đề cốt lõi tôi đang gặp phải là gì?
Đây chính là bước “TỰ VẤN” – công đoạn quan trọng nhưng thường bị bỏ qua trong hành trình tối ưu.
II. TẠI SAO TỰ VẤN LẠI QUAN TRỌNG ĐẾN VẬY?
1. Tự vấn giúp bạn thấy “bản chất” thay vì “hiện tượng”
Khi bạn cảm thấy “cần học AI để tối ưu công việc”, đó mới chỉ là hiện tượng bề nổi. Bản chất sâu xa có thể là:
– Bạn đang bị deadline dí?
– Công việc nhàm chán, lặp đi lặp lại?
– Lo sợ bị bỏ lại phía sau?
– Hay đơn giản, bạn muốn nhiều thời gian rảnh hơn?
Hiểu rõ bản chất vấn đề giúp bạn tìm ra giải pháp thực sự phù hợp, thay vì chạy theo trend rồi thất vọng.
2. Tự vấn giúp bạn nhận diện “sức” của mình
AI chỉ là “tăng sức”, vậy sức của bạn hiện tại là bao nhiêu? Sức ở đây không chỉ là năng lực chuyên môn, mà còn là:
– Kiến thức nền tảng: Bạn thực sự hiểu lĩnh vực của mình đến đâu?
– Kỹ năng giải quyết vấn đề: Bạn có khả năng phân tích, đánh giá và tìm giải pháp không?
– Tư duy phản biện: Bạn có thể đánh giá kết quả từ AI khách quan không?
– Khả năng sáng tạo: AI tạo nội dung, nhưng liệu có thể tạo ý tưởng đột phá?
– Trải nghiệm độc bản: liệu AI có thay thế được những trải nghiệm từng có của riêng bạn?
– EQ và khả năng đồng cảm: Điều mà AI khó thay thế trong việc hiểu và kết nối con người.
III. TỪ TỰ VẤN ĐẾN HÀNH ĐỘNG: QUY TRÌNH 5 BƯỚC
1. Đối thoại với chính mình (Inner Dialogue)
Dành 15 phút mỗi ngày để đối thoại với chính mình. Bạn có thể viết, hoặc đơn giản là suy nghĩ:
– Điều gì khiến mình thực sự khó chịu trong công việc?
– Mình dành quá nhiều thời gian cho việc gì?
– Nếu thay đổi 3 điều trong cách làm việc, đó sẽ là gì?
2. FILTER – Lọc bỏ những điều không cần thiết
Đây là tư duy tôi vẫn áp dụng mỗi ngày:
– Xác định vấn đề ưu tiên (20% nguyên nhân gây ra 80% vấn đề)
– Loại bỏ những vấn đề phụ, không cần giải quyết ngay
– Tập trung vào những gì thực sự quan trọng
3. Xác định “sức” của bạn trong vấn đề đó
Đánh giá trung thực khả năng của bạn:
– Mình đã biết gì về vấn đề này?
– Mình có những kỹ năng gì để giải quyết?
– Mình còn thiếu điều gì?
– Mình đã từng giải quyết vấn đề tương tự chưa?
4. Xác định cách AI có thể “tăng sức” cho bạn
Chỉ khi hiểu rõ “sức” của mình, bạn mới biết cần AI hỗ trợ ở đâu:
– Tìm kiếm thông tin nhanh hơn?
– Tự động hóa các tác vụ lặp đi lặp lại?
– Phân tích dữ liệu lớn?
– Tạo nội dung theo hướng dẫn?
5. Hành động – Thử nghiệm – Đánh giá
IV. YẾU TỐ CẢM XÚC (EQ) – ĐIỀU TA THƯỜNG BỎ QUA
Dù AI có thể tạo ra nội dung có vẻ “cảm xúc”, nhưng đó chỉ là mô phỏng, không phải trải nghiệm thực sự.
1. Cảm xúc trong hành trình học AI
Hãy thừa nhận cảm xúc thực của bạn:
– Hào hứng ban đầu: Khi mới biết về khả năng của AI
– Choáng ngợp: Khi đối mặt với quá nhiều thông tin, công cụ mới
– Thất vọng: Khi kết quả không như kỳ vọng
– Lo lắng: Về việc bị bỏ lại phía sau
– Hoài nghi: Về khả năng thực sự của AI và đôi khi cả chính mình.
2. Kết nối cảm xúc với hiệu quả
Cảm xúc tích cực có tác động mạnh mẽ đến hiệu suất:
– Hứng thú học hỏi và áp dụng dễ dàng hơn
– Tự tin = sẵn sàng thử nghiệm và chấp nhận thất bại
– An tâm = não bộ hoạt động sáng tạo hơn
Đây chính là lý do vì sao việc tự vấn về cảm xúc lại quan trọng không kém phần tự vấn về kỹ thuật.
TỐI ƯU CHÍNH MÌNH TRƯỚC, TỐI ƯU VỚI AI SAU
AI chưa bao giờ là câu trả lời cho mọi vấn đề. Nó chỉ là công cụ – một công cụ mạnh mẽ, nhưng vẫn chỉ là công cụ.
Trong công thức “AI nhân X lần hiệu suất”, biến số quan trọng nhất không phải là AI, mà chính là bạn.
Vì Lười, nên ta phải Tối ưu. Nhưng muốn Tối ưu thật sự, đôi khi ta phải chịu khó dừng lại.
p/s: Nhìn hình lại thèm những chuyến Trung thu với trẻ.
Bửu Trung – Dân Lười, thích Tối ưu
