Mỗi ngày bạn đều phải ăn. Không ai bỏ bữa mãi được. Nhưng cách bạn chọn ăn thì khác nhau lắm. Có người thích nhà hàng sang trọng, có người mê tô phở vỉa hè. Có người cuối tuần lăn vào bếp nấu món ngon, có người thực dụng hơn thì mua đồ chế biến sẵn cho lẹ.
Chuyện dùng AI cũng y chang vậy. Mình quan sát từ chính bản thân, từ anh em đồng môn, từ các buổi tư vấn doanh nghiệp, thấy rằng cách mỗi người "ăn AI" phản ánh rõ nhu cầu, năng lực và cả giai đoạn họ đang ở. Không có cách nào sai, chỉ có cách nào phù hợp với bạn ở thời điểm này.
Có sẵn, dùng luôn - kiểu ăn ngoài
Đây là nhóm đông nhất hiện tại. Bạn lên mạng, thấy ai đó chia sẻ một câu lệnh hay, một trợ lý AI được dựng sẵn, bạn bê nguyên về dùng. Không cần hiểu sâu, không cần chỉnh sửa. Có kết quả là vui. Giống hệt việc bạn đói, mở app đặt đồ ăn hoặc ghé quán quen gọi món.
Nhưng "ăn ngoài" cũng có cấp độ nha. Nhà hàng là những nền tảng có sẵn bộ trợ lý chuyên nghiệp. Quán ăn là những câu lệnh được anh em cộng đồng chia sẻ. Vỉa hè là những thứ miễn phí, đơn giản nhất như mở ChatGPT/Claude lên hỏi trực tiếp.
Với cá nhân: Phù hợp với bạn mới bắt đầu. Với doanh nghiệp: Nhanh, tiện, nhưng đôi khi "ăn không hợp miệng" vì chưa được điều chỉnh theo đặc thù riêng.
Mua đồ chế biến sẵn - kiểu bán thành phẩm
Bạn không ăn ngoài nữa. Bạn ra siêu thị, mua đồ chế biến sẵn về nhà. Bỏ vào nồi, nêm thêm chút gia vị theo khẩu vị, xong. Với AI, đây là khi bạn lấy câu lệnh của người khác nhưng không dùng nguyên xi. Bạn biết chỉnh sửa, thêm bớt cho hợp nhu cầu.
Mình hay gọi đây là giai đoạn "biết nêm nếm". Bạn hiểu cấu trúc nhưng thay đổi ngữ cảnh, đối tượng cho phù hợp sản phẩm của mình.
Với cá nhân: Tư duy FILTER bắt đầu phát huy tác dụng. Với doanh nghiệp: Giai đoạn tinh chỉnh công cụ theo quy trình nội bộ, không còn dùng nguyên bản.
Mua nguyên liệu, tự nấu - kiểu đầu bếp tại gia
Đây là lúc bạn không còn phụ thuộc vào công thức của người khác nữa. Bạn hiểu nguyên liệu. Bạn biết con tôm này nấu với gì ngon, rau này kết hợp gia vị nào hợp. Bạn tự lên thực đơn, tự chế biến theo nhu cầu.
Với AI, đây là khi bạn tự viết câu lệnh từ đầu. Bạn hiểu cách đặt vai trò, cung cấp ngữ cảnh. Bạn tự tạo trợ lý AI/ Project cho riêng mình.
Lưu ý: Đừng cố "nhồi" quá nhiều thứ vào một trợ lý. Chia nhỏ nhiệm vụ sẽ hiệu quả hơn nhiều.
Tự trồng rau, nuôi gà, thả cá - kiểu tự cung tự cấp
Đây là cấp độ cao nhất. Bạn kiểm soát từ nguồn nguyên liệu đến thành phẩm cuối cùng. Với AI, đây là khi bạn xây dựng cả hệ thống tự động hoá. Bạn kết nối các công cụ AI với nhau, tạo luồng làm việc tự chạy mà không cần gõ từng câu lệnh.
Giai đoạn này không dành cho tất cả mọi người và cũng không cần thiết với tất cả mọi người. Giống như không phải ai cũng cần trồng rau mới có bữa ăn ngon. Đôi khi "biết nêm nếm" đã là quá đủ.
Vậy bạn đang "ăn" kiểu gì? Ít hay nhiều, đơn giản hay phức tạp, quan trọng là phù hợp. Mà sự phù hợp cần phải có va chạm mới thấm được. Đừng gây áp lực với chính mình. Cứ bắt đầu từ tô phở vỉa hè, rồi dần dần bạn sẽ biết mình muốn tự nấu hay tự trồng rau.